Federal ätiýaçlyk bankynyň göterim derejesini gözegçilik ulgamy (Birinji bölüm)

Global maliýe bazarlarynda FederalErvetiýaçlykgöterim derejesini gözegçilik ulgamy hemişe üns merkezinde boldy. Bu ulgama çuňňur düşünmek üçin diňe bir häzirki hereket mehanizmlerine däl-de, eýsem taryhy ewolýusiýasyna göz aýlamak hem zerurdyr. Bu makalanyň birinji bölüminde 2008-nji ýyldaky maliýe krizisinden öň Federal ätiýaçlyk bankynyň göterim derejesi koridor ulgamy öwreniler we indiki derňew üçin esas dörediler.

Göterim derejesi koridor ulgamyna syn

2008-nji ýyldaky maliýe krizisi başlamazdan ozal ösen ýurtlarda, esasanam Europeewropada we ABŞ-da merkezi banklar, bazar nyrhlaryny kadalaşdyrmak üçin göterim derejesi koridoryny kabul etdiler. Bu mehanizmiň özeni, bazar nyrhlarynyň bu aralykda üýtgäp durmagyny üpjün etmek bilen göterim derejeleri üçin ýokary we aşaky çäk bellemekdir. Göterim koridorynyň mehanizmi diňe bir bazaryň garaşyşlaryny durnuklaşdyrman, eýsem ýokarlandyrýarBUpul syýasatynyň aýdyňlygy we öňünden aýdylmagy, şeýlelik bilen netijeliligini ýokarlandyrýar.

Federal ätiýaçlyk gorunyň göterim derejesini gözegçilik ulgamynyň jikme-jik gözden geçirilmegi (Birinji bölüm)

Hususan-da, göterim derejesi koridorynyň ýokary çägi, adatça, banklaryň merkezi bankdan karz almak üçin çykdajylaryny görkezýän merkezi bankyň banklara karz berýän iň ýokary stawkasy bilen kesgitlenýär. Iň pes çäk merkezi bankyň banklar tarapyndan goýlan artykmaç ätiýaçlyklara töleýän göterim derejesi bilen kesgitlenýär. Bu iki nyrh, bazar göterim nyrhlarynyň üýtgäp durýan diapazonyny emele getirýär we bazar nyrhlarynyň bu aralykdan geçmegini kynlaşdyrýar.

Europeanewropanyň Merkezi Bankyny (ECB) mysal hökmünde alsak, onuň göterim derejesi koridor ulgamy has adaty bolup, iň ýokary çäk marginal karz stawkasy, aşaky çäk bolsa goýum stawkasydyr. Bazar nyrhlary iň ýokary çägine ýetende, banklar merkezi bankdan karz almaga has ýykgyn edýärler; Munuň tersine, bazar nyrhlary iň pes çäklere ýakynlaşanda, banklar öz serişdelerini merkezi banka goýmagy makul bilýärler. Bu ylalaşyk, merkezi bank çäreleriniň ýygylygyny we intensiwligini peseldip, bazar nyrhlaryny durnukly aralykda saklaýar.

Federal ätiýaçlyk bankynyň göterim derejesini gözegçilik ulgamy 2008-nji ýyla çenli

2008-nji ýyldaky maliýe krizisinden ozal, federal gaznalaryň bazary bazary kadalaşdyrmak üçin ulanýan esasy guralydy. Federal gaznalaryň stawkasy banklaryň arasynda gijeki karzlaryň bahasyny görkezýär we bankara likwidligiň möhüm görkezijisidir. Bu stawkany üýtgetmek bilen, Federal ätiýaçlyk banky maliýeleşdirmek çykdajylaryna täsir edip biler we şeýlelik bilen sarp ediş ýaly umumy ykdysady işjeňlige gytaklaýyn täsir edip biler,maýa goýumlarywe ykdysady ösüş.

Federal ätiýaçlyk gorunyň şol döwürdäki göterim derejesi koridor ulgamynyň beýleki ýurtlar bilen deňeşdirilende belli bir aýratynlyklara eýe bolandygyny bellemelidiris. Limitokarky çäk derejesi, Federal ätiýaçlyk bankynyň karz berýän stawkasy bolan arzanladyş penjiresiniň nyrhydy. Şeýle-de bolsa, adaty göterim stawkasy koridor ulgamyndan tapawutlylykda Federal ätiýaçlyk banky ätiýaçlyklara göterim tölemeýändigi sebäpli takyk pes çäk derejesini kesgitlemedi. Bu teoretiki taýdan aşaky çäk derejesiniň nola ýakyndygyny aňladýardy.

Muňa garamazdan, Federal ätiýaçlyk bazary açyk bazar amallary, ýagny döwlet gymmatly kagyzlaryny satyn almak we satmak, bazar nyrhlarynyň federal gaznalaryň maksatlaýyn nyrhynyň töwereginde üýtgäp durmagyny üpjün etmek arkaly bazar nyrhlaryny kadalaşdyryp bildi. Açyk bazar amallarynyň netijeliligi, şol döwürde Federal ätiýaçlyk bankynda saklanylýan bank ätiýaçlyklarynyň az mukdarda bolup, banklaryň berk likwidlilik döwründe Federal ätiýaçlyk bankyna ýüz tutup, ýokary çäk derejesiniň netijeliligini üpjün eder.

2008-nji ýyldaky maliýe krizisinden soň üýtgeşmeler

2008-nji ýyldaky maliýe krizisi global maliýe ulgamyna uly täsir etdi we Federal ätiýaçlyk bankynyň göterim derejesini gözegçilik ulgamynda düýpli üýtgeşmelere sebäp boldy. Krizise garşy göreşmek üçin Federal ätiýaçlyk banky diňe bir uly göwrümli ýeňillik syýasatlaryny durmuşa geçirmän, artykmaç ätiýaçlyklara (IOER) göterim girizdi. Bu täze gural, banklaryň Federal ätiýaçlyk bankynda saklaýan ätiýaçlyklarynyň häsiýetini we göwrümini üýtgetdi.

Maliýe çökgünliginden öň Federal ätiýaçlyk bankyndaky bank ätiýaçlyklary takmynan 10 milliard dollardy, ýöne 2009-njy ýylyň başynda bu masştab 800 milliard dollara ýetdi. Federal ätiýaçlyk banky göterim mukdaryny ýokarlandyryp, balansyny peseldip başlandan iki ýyl soň hem ätiýaçlyk galyndylary 3 trillion dollar derejesinde galdy. Bu üýtgetme diňe bir Federal ätiýaçlyk bankynyň bazar nyrhlaryna gözegçilik etmek ukybyny ýokarlandyrman, eýsem iş usullaryny hem düýpgöter üýtgetdi.

IOER-i girizmek bilen, Federal ätiýaçlyk bazary açyk bazar amallary bolmazdan bazar nyrhlaryny has netijeli dolandyryp bilerdi. Bu täze göterim derejesi koridor mehanizmi, has ýokary göterim hökmünde arzanladyş penjiresini we IOER-i aşaky çäk hökmünde öz içine aldy we has durnukly göterim derejesini emele getirdi.

Netije

Gysgaça aýtsak, Federal ätiýaçlyk bankynyň 2008-nji ýyldaky maliýe krizisinden öň göterim derejesi koridor ulgamy, birneme ýönekeý bolsa-da, şol döwrüň bazar şertlerinde gaty täsirli boldy. Maliýe krizisiniň başlanmagy bilen Federal ätiýaçlyk banky, hemişe üýtgeýän bazar gurşawyna garşy durmak üçin täze göterim stawkalaryny girizip, iş gurallaryny sazlamaga mejbur boldy. Bu ulgamyň ewolýusiýasyna düşünmek diňe bir Federal ätiýaçlyk bankynyň pul syýasatyna has gowy düşünmäge kömek etmän, eýsem geljekdäki ykdysady syýasat ugurlaryny seljermek üçin möhüm salgylanmalary hem berýär.